Wat is een klassieker?

Nomad, www.dudeweb.com:
Wanneer is een film een klassieker? Ik kom er niet uit. Ligt dat aan de kwaliteit van de film, aan de regisseur, aan de invloed die de film (en de regisseur) hebben (gehad) op films en filmers daarna? Of hangt het af van de plaats die een film in neemt in de hele canon (lees: de filmgeschiedenis). Dat 'Citizen Kane', 'North by Northwest', 'Apocalypse Now' en 'Pulp Fiction' als klassieker worden bestempeld wil er bij mij wel in, geheel gevoelsmatig, want het zijn kanjers van films. Maar waarom bijvoorbeeld 'Vertigo' niet?Niet per se mijn favoriete film maar voor mijn gevoel wel een filmklassieker. En waarom, sta mij toe nog even door te gaan, 'Annie Hall' niet en 'Manhattan' wel? Ik weet dat 'Manhattan' alom geroemd en gelauwerd is. Maar 'Annie Hall' (net als 'Stardust Memories') is toch ook een briljante film, waaraan ook de meeste films van dit moment (lees: de laatste jaren) niet kunnen tippen? En 'Reservoir Dogs' vind ik zeker zo leuk als 'Pulp Fiction'. Maar de laatste is een klassieker en de eerste niet.

Waarom is bijvoorbeeld 'Citizen Kane' een klassieker? Ik zou zeggen vanwege het feit dat de film van Orson Welles een ijkpunt in de geschiedenis is. Maar waarom is de film dan een ijkpunt? Omdat Welles in 'Citizen Kane' nieuwe ideeën toepaste op het vlak van de regie, cameravoering, mise-en-scène, scenario, het acteren? Omdat filmregisseurs met regelmaat uit 'Citizen Kane' citeren? En waarin ligt het onderscheid met niet-klassiekers die toch meesterlijke films zijn. Zoals bijvoorbeeld 'Yi Yi' van Edward Yang, 'The Blue Kite' van Zhuang Zhuang, 'Elephant' van Gus van Sant, 'Nobody Knows' van Hirokazu Kore-Eda, 'American Beauty' van Sam Mendes, 'Magnolia' van P.T. Anderson, 'Amores Perros' van Alejandro Gonzáles Iñárritu, 'Hable con ella' van Pedro Almodóvar, 'Hana-Bi' van Takeshi Kitano, 'Rosie' van Patrice Toye, 'Last Life in the Universe' van Pen-Ek Ratanaruang. Films die wat mij betreft zo goed zijn en zo vernieuwend en zo verrassend (toen ze uitkwamen) dat het voor mijn gevoel instant-klassiekers zijn. Er zijn zelfs mensen, ik ken ze, die 'Memento' en 'The Blair Witch Project' als een moderne klassieker bestempelen.

Ik herhaal mijn vraag: wat maakt een film een klassieker. Is die beslissing arbitrair? Wat zijn de criteria die je kunt hanteren om te zeggen? Zijn dat persoonlijke of algemeen aanvaarde criteria?

Hans Beerekamp, NRC Handelsblad:
(met permissie van de auteur, zie ook Hans' artikel over de 50 films die wat hem betreft tot het canon behoren op NRC Handelsblad.)
Het heeft me een beetje verbaasd dat er tot nu toe in Nederland zo weinig discussie is ontstaan over de noodzaak, wenselijkheid of samenstelling van een filmcanon. Aan de andere kant: zo raar is het ook niet, want in Nederland speelt film - laat staan: filmhistorie - een uiterst marginale rol, als je het vergelijkt met de gretigheid waarmee in andere landen steeds nieuwe generaties zich ontfermen over het cinematografisch erfgoed.

De term 'klassieker' is in ieder geval problematisch. Het is in principe pas mogelijk om na verloop van enige tijd vast te stellen wat de betekenis of de invloed is geweest van een film. Pas als die invloed na zeg tien of twintig jaar nog steeds doordreunt of op z'n minst navoelbaar is, dan kun je voorzichtig aan het predikaat 'klassiek' gaan denken. 'Citizen Kane' (1941) is wat dat betreft een goed voorbeeld: pas enkele jaren na de met nogal wat scepsis ontvangen film, het debuut van de 26-jarige, in Hollwyood als monomane opschepper gepercipieerde Orson Welles, begon door te dringen hoe origineel, nieuw en invloedrijk de vorm (zoals de deep-focusfotografie van Gregg Toland) en de vertelwijze waren geweest. Nog steeds maakt de film indruk op nieuwe generaties, ook al zal een kijker van nu misschien eerst even met de ogen knipperen en zich afvragen of al die lof wel terecht is. Want veel 'klassiekers' zijn zo beroemd dat het achteraf misschien alleen maar kan tegenvallen.

Is het van belang om te beslissen of 'Manhattan' eerder een klassieker is dan 'Annie Hall'? Ja en nee: ik ben liefhebber genoeg van lijstjes om dit soort keuzes niet uit de weg te gaan, ook al zie ik er wel degelijk de relativiteit en de futiliteit van in. Toen in 1995 de cinema precies honderd jaar bestond, heb ik mezelf ertoe gezet een handzame canon samen te stellen van de vijftig films die elke beginnende cinefiel zou moeten zien. Ik heb nog steeds geen uitgever kunnen vinden die die korte, destijds om de twee weken op de filmpagina verschenen beschrijvingen en foto's zou willen bundelen, maar ze staan op de website .

Het uitgangspunt van mijn selectie was toen dat het vooral moest gaan om klassieke beelden, om scènes die je nooit vergeet en die je emblematisch zou kunnen noemen voor een filmauteur of voor een stroming. Daarom koos ik voor niet meer dan een film per regisseur en dan niet de beste of de meest invloedrijke film, maar de meest pregnante, 'klassieke' scène. Bij Hitchcock zit in bijna elke film wel zo'n scène, dus koos ik voor 'North by Northwest'' (een catalogus van wat Hitchcock tot Hitchcock maakt) en dan natuurlijk voor het duel van James Stewart en een sproeivliegtuigje.

'Annie Hall' had meer invloed toen die uitkwam dan 'Manhattan', maar het bankje aan het water in 'Manhattan' is meer icoon dan Diane Keaton in tenniskleding (en ik heb een sterkere persoonlijke herinnering aan 'Manhattan', dat mag je ook niet uitvlakken).

Mijn canon eindigt in 1994 met 'Pulp Fiction' , invloedrijker en meer iconisch dan 'Reservoir Dogs', en een zeldzaam voorbeeld van een film waarvan je bij de eerste kennismaking meteen weet dat het een klassieker wordt. De laatste keer dat ik die ervaring daarvoor had was in 1986 met David Lynch' 'Blue Velvet'. Met andere woorden: er zijn geen regels, het idee van een canon lijkt onuitvoerbaar, maar ik durf de selectie van die vijftig klassieke films(cènes) heel goed te verdedigen.